Menu
top-banner-06.jpg

Eerste bijeenkomst Funerair Platform

Op 31 oktober maakten we in Amersfoort de eerste bijeenkomst van het Funerair Platform mee. Dit platform is tot stand gekomen op initiatief van Terebinth en heeft tot doel om mensen samen te brengen die zich op welke manier dan ook inzetten voor het funerair erfgoed. De talloze vraagstukken rond beleid, beheer, onderhoud en omgang met grafmonumenten waren aanleiding om een toegankelijk platform op te richten waarin kennisuitwisseling centraal staat. Opening Bert LeverDe Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE) ondersteunt dit initiatief door onder andere vergaderruimte beschikbaar te stellen.

Foto: Opening door Bert Lever, voorzitter stuurgroep Funerair Platform. Foto: Korrie Korevaart.

Stuurgroep
De stuurgroep van het Funeraire Platform bestaat uit: Marjolein Sanderman (van de Federatie Grote Monumentengemeenten), Anja Vink (Landelijke Organisatie Begraafplaatsen), (LandschappenNL), Albert Reinstra (Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed), Bert Lever (Terebinth) en Peter Breukink (Stichting Oude Groninger Kerken). Deze groep bereidde de eerste bijeenkomst voor en koos als thema: funerair erfgoed in het gemeentelijk beleid.

Deelnemers
De belangstelling was verrassend groot: er hadden zich bijna honderd mensen aangemeld. In de zaal zaten deelnemers die wat hun achtergrond aangaat, precies lieten zien welke groepen in de samenleving actief bij dit erfgoed betrokken zijn, zoals vrijwilligers van (historische) begraafplaatsen, beleidsmedewerkers, juristen, beheerders, (kunst)historici, adviesbureaus, beheerders, biologen, (landschaps- en restauratie)architecten en steenhouwers. Zij hadden elkaar veel te vertellen, zoals in de theepauze, bij de speakerscorner en de borrel bleek. Dat is ook de opzet van dit platform: de mogelijkheid scheppen om ideeën uit te wisselen, te netwerken en te discussiëren met ieder ander die ook met funerair erfgoed bezig is.

Peter Breukink en Arjan de ZeeuwDagvoorzitter Peter Breukink met Arjan de Zeeuw. Foto: Hugo Veerkamp.

Vragen en oplossingen
Arjan de Zeeuw, directeur Kennis & Advies van de RCE, hield het Funerair Platform ten doop. Hij benadrukte hoezeer materieel en immaterieel erfgoed (zoals Allerzielen en Halloween) met elkaar verbonden zijn. De RCE heeft op allerlei manieren te maken met funerair erfgoed, zoals bij het beheer en via subsidieregelingen. Ook wanneer de RCE – op basis van de ministeriële beleidsbrief ‘Erfgoed telt’ – gemeenten gaat stimuleren om tot een kerkenvisie te komen, dan zitten daar funeraire kanten aan.
Daarna gaf Bert Lever een indruk van de breedte van het funeraire veld door te laten zien welke vragen er allemaal kunnen spelen: ‘Welke monumenten bewaren we voor de generaties na ons? Wat doe je met het groen op een begraafplaats? Begeleid verval, maar hoever gaan we daarin? Wat gebeurt er met kloosterbegraafplaatsen?’ Uit zijn verhaal bleek ook hoe weinig gecoördineerd een en ander is. Oplossingen en aanpak zijn vaak al te divers, maar gaan dikwijls wèl gepaard met flinke inspanningen van vrijwilligers en anderen. ‘Dweilen met de kraan open’ klinkt overdreven, maar volgens Bert Lever ‘moeten we dichter in de buurt van de kraan zien te komen’ om te zorgen voor verbetering van regelingen en zorg rond begraafplaatsen en kerkhoven.

Rob HendriksLandschapsarchitect Rob Hendriks. Foto: Hugo Veerkamp.

Airco’s
De concrete illustraties van het thema van deze middag kwamen van Rob Hendriks, landschapsarchitect bij de gemeente Utrecht, en Matthijs Burger, beleidsmedewerker Cultureel Erfgoed van de gemeente Leiden. De twee sprekers legden uit hoe gemeentes hun begraafplaatsen positief kunnen gebruiken, zeker als deze in de binnenstad liggen: voor rustige recreatie, als onderdeel van wandel- en groenroutes, om de biodiversiteit te bevorderen en niet te vergeten: ze kunnen een rol spelen in onze aanpassing aan de klimaatverandering. Begraafplaatsen bieden namelijk ook de broodnodige (ver)koeling en rust. Rob Hendriks vatte het kernachtig samen: ‘Het zijn de airco’s van de stad.’
Met name de ontwikkeling van het Leidse Singelpark, begonnen als burgerinitiatief, maakte indruk op de toehoorders. Matthijs Burger schetste hoe het idee opgepakt is door de gemeente en nu uitgewerkt wordt tot ‘het langste park ter wereld’. De vestingwallen van Leiden werden al in de zeventiende eeuw recreatief gebruikt. Later kwamen er ook begraafplaatsen terecht, waarvan er nog twee over zijn: de roomskatholieke begraafplaats Zijlpoort en de historische begraafplaats Groenesteeg. Die worden nu keurig ingepast in de groene plannen – zij het dat ze zeker niet gebruikt gaan worden als hondenuitlaatplaats.

Kitty GoudswaardBoomjurist Kitty Goudswaard. Foto: Hugo Veerkamp.

Nog meer kwesties
Tijdens de discussie was het publiek bereid om nog meer heikele kwesties aan te dragen: boomjurist Kitty Goudswaard vestigde de aandacht op de noodzakelijke monitoring van de staat van bomen. Bijvoorbeeld: zijn er bomen die grafkelders met hun boomwortels afsluiten? Het wordt erg ingewikkeld als dat pas ontdekt wordt als er overmorgen een begrafenis gaat plaatsvinden… Kunsthistoricus Anne-Mie Havermans vroeg of de grafmonumenten niet te weinig aandacht krijgen vergeleken bij het groen? Werken gemeentes wel met een lijst van grafmonumenten waarvan het cultuurhistorisch belang op tijd en vooraf deskundig is vastgesteld, zodat er geen grafmonumenten per ongeluk verdwijnen? Volgende vraag is natuurlijk: wie bepaalt welke graven van welke markante en minder markante personen vanaf welk moment ongestoord en onbetaald worden bewaard?
Per mail hadden afwezigen al laten weten dat gemeentes het financieel rendementsdenken (‘begraafplaatsen moeten zichzelf bedruipen’) overboord moeten zetten, want graven ruimen, grafstenen laten vermalen en lege plekken onderhouden kosten ook geld. Daarentegen levert een begraafplaats als wandelpark, als groene long, als stimulans voor de biodiversiteit en museale plek een niet in euro’s uit te drukken waarde op. Een begraafplaats heeft doorgaans meer dan één functie!

Maatwerk
Ook op deze middag bleek weer dat veel en geduldig maatwerk vooral van vrijwilligers afhangt, zowel op gemeentelijke als op particuliere begraafplaatsen en kerkhoven. Dat kunnen anderen niet leveren en ook dat is onbetaalbaar in euro’s.
Kortom, het Funeraire Platform is nog lang niet uitgepraat. Maar, zoals een kritische bezoeker zich afvroeg: ‘Wat is nu het concrete vervolg van wat we hier vanmiddag bespreken?’ Op zich een goed punt om bij een volgende bijeenkomst van het Funerair Platform aan de orde te stellen.
Winst voor de funeraire zaak is in elk geval dat deze bijeenkomst landelijk en regionaal de nodige aandacht van de media kreeg, want er kunnen niet genoeg mensen meedenken over de vraag hoe we het beste met onze begraafplaatsen en kerkhoven kunnen omgaan.

Publiek

Actuele berichten

Actuele berichten uit de funeraire wereld zijn ook te lezen op
de Facebookpagina van Stichting Terebinth.

Agenda onder voorbehoud