| Het huidige Jaar van het Religieus Erfgoed gaat niet alleen over religieuze gebouwen, maar ook over de daarmee samenhangende elementen als tuin, park of begraafplaats, pastorie, kapel of school. In deze serie ligt de nadruk op het funeraire aspect van het religieuze erfgoed. |
Dit is deel twee uit een serie over Het belang van samenhang', een serie over religieus erfgoed in het kader van het >Jaar van het Religieus Erfgoed.
Deel een verscheen in
Nieuwsbrief 7. |
Het belang van samenhang, deel twee
Lijkenhuis en begraafplaatskapel in Geleen
De rooms-katholieke begraafplaats van de Augustinusparochie in Geleen (Lutterade-Krawinkel) werd in 1864 aangelegd ten tijde van de bouw van de parochiekerk. Als architect was C. Weber aangetrokken, die het bouwwerk ontwierp op de plaats die de parochie had aangewezen: het snijpunt van diagonale lijnen tussen de uiterste punten van Lutterade en Krawinkel. De bouw startte in 1862, en op 1 januari 1864 volgde de ingebruikname.
In een hoek van de begraafplaats verrees omstreeks 1872 een lijkenhuisje. Het kerkgebouw kwam in de loop der jaren steeds ongunstiger te liggen, onder meer door de spoorlijn naar Maastricht, die in 1866 werd aangelegd, en de komst van de Staatsmijn Maurits in 1915. Bovendien was de kerk begin jaren dertig te klein geworden. Er kwam een nieuw godshuis aan de Prins de Lignestraat, ontworpen door Jos Cuypers en zijn zoon P. Cuypers. Deze kerk, gebouwd in het uitbreidingsplan voor Geleen, was in 1934 gereed. Kapel
 De oude kerk werd in 1937 gesloopt, maar de begraafplaats bleef op de oorspronkelijke plek liggen. Daar waar het hoofdaltaar van de afgebroken kerk stond, verrees een kleine kapel in neogotische stijl. Het bouwmateriaal was afkomstig van de gesloopte kerk. De kapel staat op een globaal rechthoekig grondplan met driezijdige sluiting en is aan de voorzijde voorzien van een taps toelopende voorgevel. Hierin zit een royale muuropening met hardstenen sluitsteen met daarboven een ingemetseld hardstenen kruis. Een laag ijzeren hekwerk sluit de toegang af. Het dak is gedekt met groene singels. In de zijgevels bevinden zich elk twee hoge lichtopeningen, en een kleinere in twee zijden van de sluiting. Aanvankelijk waren de ramen gevuld met glas-in-lood, later kwamen er sierstenen voor in de plaats. Inwendig bevindt zich een altaar.
 Lijkenhuis|
Het lijkenhuis van toen staat er nog, maar verkeert in slechte staat. In de voorgevel is een rechte deur te zien, in de naar de begraafplaats gekeerde topgevel een cirkelvormige muuropening, die met een houten schot is dichtgezet. De overige gevels zijn blind, de naar de straat gekeerde zijde heeft een tuitgevel. Eén van de lange zijden ligt in het verlengde van de oude scheidingsmuur.
De begraafplaats ligt tegenwoordig ingeklemd tussen een bedrijventerrein, een spoorlijn en een woonwijk. Het lijkenhuis staat bijna zij aan zij met een fitnesscentrum. Op de gevel van het centrum staat: Keep u’ movin’. De lage afscheiding maakt dat de omringende bebouwing ook op de dodenakker overal zichtbaar en voelbaar is.
Veranderingen in de infrastructuur, opkomende industrie en later stadsuitbreiding en de komst van bedrijventerreinen hebben ervoor gezorgd dat kerk en begraafplaats gescheiden werden en dat de begraafplaats een vreemde eend in de bijt is geworden.
Rita Hulsman
Foto's: Rita Hulsman
Den Aje Kirkhaof
De algemene begraafplaats ‘Nabij Kapel in ’t Zand’ te Roermond 1785-2006
 Op 19 november 2006 verscheen de eerste druk van het boek getiteld Den Aje Kirkhaof, de algemene begraafplaats Nabij Kapel in ’t Zand te Roermond 1785-2006.
In korte tijd beleeft dit boek zijn derde druk. Met een omvang van bijna 90 bladzijden belicht het boek de geschiedenis van waarschijnlijk de oudste gemeentelijke begraafplaats van Nederland, haar bijzonderheden als rijksmonument, de aanwezige flora, het gemeentelijk handelen, het restaureren van graven en het geven van rondleidingen. Het geheel is rijkelijk voorzien van fraai beeldmateriaal. Aanleiding voor het boek is het tienjarig jubileum van de Stichting Oude Kerkhof in haar inzet voor het behoud van deze unieke begraafplaats. In 2001 vond de aanwijzing van deze gemeentelijke begraafplaats als rijksmonument plaats. Europese bekendheid geniet het graf met de handjes van kolonel Van Gorkum en jonkvrouwe Van Aefferden dat tevens het briefhoofd van de stichting siert.
M. Heemels en C. Houben en M. van Hoef (red.), ‘Den Aje Kirkhaof’. De algemene begraafplaats ‘Nabij Kapel in ’t Zand’ te Roermond 1785-2006 (Roermond: Stichting Oude Kerkhof, Postbus 2396, 6040 DC Roermond, 2008, 3e dr., ISBN 13-978-90-811279-1-2, 89 blz., € 17,50, te bestellen: oudekerkhof@hetnet.nl)
Zie ook: >Den Aje Kirkhoaf
Eenmaal, andermaal... verkocht!
Grote boekenveiling tijdens Algemene Vergadering
 In mei 2007 werd een groot aantal boeken van De Terebinth in bruikleen gegeven aan het Nederlands Uitvaart Museum Tot Zover. Maar enkele tientallen boeken zijn nog in het bezit van de vereniging. Op de Algemene Vergadering (AV) van vorig jaar werd door een lid het idee geopperd deze boeken te veilen en de opbrengst te doen toekomen aan de vereniging. Dat idee is door het bestuur opgepakt en nader uitgewerkt.
 Op de Algemene Vergadering van 5 april willen we na het officiële gedeelte een boekenveiling houden. Maar er zijn natuurlijk ook leden die zelf misschien boeken dubbel hebben, of gewoon ruimte willen maken in hun boekenkast. Wij vragen u deze boeken te schenken aan de vereniging zodat we deze geveild kunnen worden. Het gaat natuurlijk wel om boeken over funeraire onderwerpen, maar tijdschriften mogen vanzelfsprekend ook.
Boeken meenemen
Iedereen die boeken wil schenken kan de titels en eventuele beschrijving per mail opsturen aan Leon Bok. Op de veiling zelf moet iedereen dan natuurlijk wel zijn boeken meenemen. Wie niet op de AV komt, of geen email heeft, kan Leon Bok bellen over instuur- en afleveropties (020-6367837 of 06-10816145).
Alles op een rij:
- wie boeken schenkt, doet automatisch afstand van het boek
- wie toch een bedrag voor het boek wil, dient dat te vermelden. Wordt dit bedrag niet geboden, dan wordt het boek niet geretourneerd
- zij die interesse hebben voor de veiling kunnen vooraf een overzicht van de te veilen boeken inzien op de boekenlijst.
- afhankelijk van het boek zal een beginbedrag worden vastgesteld
De veiling is bedoeld om de verenigingskas te spekken. Neem dus allen uw boeken mee en kom naar de Algemene Vergadering!
Leon Bok
| Bokje over... |
|
Jaar van het Religieus Erfgoed
 Het Jaar van het Religieus Erfgoed werd op 17 januari geopend door mr. Pieter van Vollenhoven. De pers besteedde er veel aandacht aan. Religieus erfgoed is een breed begrip en een kleine opsomming noemt kerken, synagogen, kloosters, moskeeën, abdijen en begraafplaatsen. Er is natuurlijk nog veel meer en dat wordt gelukkig her en der opgepikt.
Daarnaast wordt geconstateerd dat het religieus erfgoed onder zware druk staat. Parkeergarages, kantoren of woningen komen vaak in de plaats van markante religieuze gebouwen en zelden is dat wat ervoor in de plaats komt even interessant.
Kerkterreinen zijn zeker zo kwetsbaar. Ze bestaan over het algemeen uit meerdere gebieden en kennen meerdere functies, waaronder vaak ook die van een begraafplaats. En het is vaak de begraafplaats die debet is aan het verdwijnen van de overige onderdelen van het kerkterrein. Het is gemakkelijk de verwilderde pastorietuin te gebruiken voor een uitbreiding van de begraafplaats, want dat levert tenminste geld op. Dat met de afbraak van gebouwen meer verdwijnt zal voor menigeen duidelijk zijn. Zo gaan ook vaak de tuinen, de kerkhoven en andere ruimtes rondom religieuze gebouwen verloren. Wanneer gebouwen wel blijven staan maar hun functie verliezen, ontstaan er toch grote problemen. Soms vindt een projectontwikkelaar wel een nieuwe bestemming voor een kerkgebouw of klooster. Het kerkterrein dat rondom dit gebouw ligt, wordt op die manier echter geheel uit zijn context gehaald. Een initiatief van Landschapsbeheer Nederland en het Prins Bernhard Cultuur Fonds heeft geleid tot het project Groene Kerkterreinen. In het project moeten alle groene kerkterreinen in Nederland geďnventariseerd worden. Er worden verschillende voorbeeldprojecten opgezet en cursussen georganiseerd voor vrijwilligers en beheerders van de terreinen. Van de kerkterreinen wordt ook de onderhoudstoestand in kaart gebracht. Aan de hand daarvan stelt het Prins Bernhard Cultuur Fonds een bijdrageregeling op voor de restauratie van de kerkterreinen. Echt gave kerkterreinen zullen er in Nederland niet veel meer zijn, maar hopelijk komt door het project hier ook weer aandacht voor. Tot slot is een kerkterrein niet altijd alleen een kerkhof.
Leon Bok
Bijschrift foto: het kerkterrein bij de Nederlands-hervormde kerk; Egmond-Binnen. Het terrein was ooit veel groter, maar is sterk verwaarloosd. Gelukkig bestaan er plannen om de structuur weer meer zichtbaar te maken. Foto: Leon Bok.
>Landschapbeheer Nederland
>Reageren |
Speciale aanbieding
Provinciepakket
Twee delen voor € 10,00* |
De Reeks Funeraire Cultuur beschrijft bezienswaardige kerkhoven, kapellen, begraafplaatsen, crematoria, hekwerken, grafmonumenten en treurbomen uit het verleden en het heden in Nederland. In vier gevallen zijn zowel een deeltje over de hoofdstad als over een regio binnen de provincie verschenen. De Terebinth biedt u deze drie provinciepakketten voor een speciale prijs aan.
- Den Haag en Alblasserwaard-Vijfheerenlanden
- Leeuwarden en Friese Meren
- Zwolle en Sallandse Heuvelrug
- Utrecht en Utrechtse Heuvelrug |
 |
 |
|
* ledenprijs. Niet-ledenprijs € 12,50. Prijs exclusief portokosten.
U kunt de deeltjes >bestellen via de website. Ook verkrijgbaar in de boekhandel. De actie loopt nog tot 1 juni 2008. |
|
Inhoud nummer Terebinth
Tijdschrift voor Funeraire Cultuur | Jaargang XXII | nummer 1 | maart 2008
 Funeraire canon
Een commissie onder leiding van literatuurhistoricus Frits van Oostrom stelde in 2006 een historische canon samen. Vijftig vensters op het verleden als ‘Karel de Grote’ en ‘De eerste spoorlijn’ moeten leerlingen weer vertrouwd maken met beeldbepalende momenten uit de Nederlandse geschiedenis. Gestimuleerd door dit rapport volgt hier een pleidooi voor het opstellen van een funeraire canon.
Arboretum De Nieuwe Ooster
In 1890 won de bekende landschapsarchitect Leonard Anthony Springer (1855-1940) een prijsvraag van de stad Amsterdam voor een nieuwe begraafplaats met het ontwerp `Stof`. Hij stelde hierin een landschappelijk vormgegeven begraafplaats voor. De sierlijk vormgeven paden en grafvakken moesten bezoekers het gevoel geven dat ze in een mooi park waren beland. Johan Mullenders van de Nieuwe Ooster dook in de geschiedenis van het gelijknamige arboretum.
Gast aan het woord: Herman Vuijsje over de ontwikkeling dat steeds meer mensen zeggen in 'iets' te geloven.
En verder: Graven op internet | Funeraire varia | Mens & Plek: Frans Straus, voorzitter van de Stichting Restauratie Grafmonument dr Pierre J.H. Cuypers | boekbesprekingen | excursie | agenda | verenigingsnieuws
>Nummer bestellen
Uit de pers
DHV-prijs uitgereikt aan samenstellers en uitgever
 ASSEN - De DHV-prijs van de Drentse Historische Vereniging is uitgereikt voor het boek Begraafplaatsen in Hoogeveen. De samenstellers van het boek en de >Historische Kring Hoogeveen die het boek heeft uitgegeven, namen de prijs in ontvangst. Uit twaalf nominaties koos de jury dat boek unaniem tot winnaar van de DHV-prijs. Albert Metselaar en Marga Zwiggelaar stelden het boek over begraafplaatsen in Hoogeveen samen. Een groot aantal schrijvers heeft er aan meegewerkt aan het boek. Alle begraafplaatsen in de gemeente Hoogeveen worden beschreven. Soms zijn bijzondere stukjes geschiedenis zichtbaar, zoals op de oude begraafplaats in Hoogeveen. Bron: RTV Drenthe, 08-03-2008 >Besteladres |
Poëtische dodenakkers
De teksten op verscholen kerkhoven van Groningen stijgen uit boven het obligate. Busbedrijf Arriva organiseert bustochten naar graven in Groningen. Gijs Zandbergen tekende er de mooiste gedichten op.
Het beroemdste grafschrift in Nederland luidt: Hier ligt Poot/ hij is dood. De regels hebben betrekking op de 18de-eeuwse dichter Hubert Kornelisz. Poot, en zijn geschreven door de 19de-eeuwse dichter De Schoolmeester. Alleen, het gedicht is niet op een graf te vinden, maar bestaat slechts op papier. Het is vooral beroemd geworden doordat het de inspiratiebron was voor een lange reeks ‘grappige' grafschriften die Nederlandse auteurs in de loop der tijden hebben gemaakt, en nog steeds maken, want zolang de dood op afstand blijft, nodigt hij uit tot humor. >Meer
Bron: de Volkskrant 08-03-2008
Excursie naar twee begraafplaatsen in Den Dungen
De excursie begint met een rondleiding over het kerkhof van de rooms-katholieke kerk Sint-Jacobus de Meerdere Het betreft een zogenaamde Cuyperskerk. Architect Cuypers wist de kerk te behoeden voor de slopershamer. Ze werd in 1927 uitgebreid met twee zijkapellen.
Het kerkhof is ommuurd. Deze muur is onlangs gerestaureerd. De grafmonumenten op het kerkhof zijn grotendeels ‘oud’, maar ook moderne grafmonumenten bevinden zich op dit kerkhof. Op het kerkhof staat een schitterend gedenkteken voor de doodgeboren kinderen. De schepper Cor van Oosterhout (eigenaar van atelier Pierrejuste) zal tekst en uitleg geven over dit monument en over andere gedenktekens die hij vervaardigd heeft. Aan de Dungense heemkundekring is gevraagd iets over de kerk, de kerkhofmuur en de gedenktekens te vertellen.
Daarna vertrek richting de begraafplaats van Den Dungen. De begraafplaats is omringd door een mooie beukenhaag en er is een lijkenhuisje. Cees Mertens zal het een en ander over de problematiek van deze begraafplaats vertellen.
>Meer informatie
Datum: 26 april 2008
Aanvang: 10.00 uur
Kosten: € 7 (leden), € 9 (niet-leden)
Aanmelden: vóór 19 april bij Gertjan Praas, 0592-346857 of mail
Foto: kerkhof Den Dungen
Oproep
Dodenakkers.nl, het Nederlands Uitvaart Museum Tot Zover en Grafzerkje versturen regelmatig een nieuwsbrief naar geďnteresseerden. De Nieuwsbrief Terebinth wil in het volgende nummer een overzicht publiceren van funeraire nieuwsbrieven in Nederland en België. Als u een dergelijke nieuwsbrief leest, of uitgeeft, stuur dan de naam en de bijbehorende website naar Nieuwsbrief Terebinth. Dan plaatsen wij deze in de overzichtslijst.
WORD LID VAN DE TEREBINTH
 De Terebinth, vereniging voor Funeraire Cultuur, streeft naar behoud van en aandacht voor waardevolle begraafplaatsen en grafmonumenten. De vereniging organiseert excursies en geeft ook een tijdschrift en een digitale nieuwsbrief uit.
Voor € 21,50 per jaar steunt u De Terebinth.
>Aanmelden |
|
| Agenda
17 januari t/m 31 december 2008
Jaar van het Religieus Erfgoed
1 februari t/m 24 augustus 2008
In Wageningen begraven
Wisselende rituelen
 Met de expositie In Wageningen begraven sluit museum De Casteelse Poort direct aan bij de toenemende belangstelling in ons land voor rituelen rond de dood. Naast de traditionele kerkelijke plechtigheden ontstaan tegenwoordig sterk persoonlijk getinte ceremonies om afscheid te nemen van overleden dierbaren. De uitvaarten van enkele bekende Nederlanders op tv haalden hoge kijkcijfers. Op internet treffen steeds meer rouwenden elkaar op digitale kerkhoven. >Museum De Casteelse Poort
2 februari t/m 31 augustus 2008
Het Terracotta Leger van Xi'an
Het Drents Museum te Assen toont vanaf 2 februari a.s. veertien originele, levensgrote krijgers uit het beroemde Terracotta Leger van Xi’an. De soldaten zijn afkomstig uit het grafcomplex van de eerste keizer van China, Qin Shi Huang Di, die tijdens zijn leven een mausoleum liet bouwen in de buurt van de huidige stad Xi’an. >Drents Museum
5 april 2008
Algemene Vergadering De Terebinth
De Akker te Hilversum
|
15 en 22 april 2008
 Stichting Oude Groninger Kerken organiseert samen met Arriva Touring ‘Tour de Cimetičres’
|
19 april 2008
Tweede Uitvaarbeurs in Haarlem
10.00 – 17.30 uur in Grote of St. Bavokerk aan de Grote Markt in Haarlem >Uitvaarbeurs
26 april 2008
Terebinth-excursie naar Den Dungen
Zie elders in de Nieuwsbrief. |
Colofon
Terebinth Nieuwsbrief is een uitgave van De Terebinth, vereniging voor Funeraire Cultuur en wordt uitgeven onder verantwoordelijkheid van Terebinth, tijdschrift voor funeraire cultuur. Foto's:
Adverteren in de Nieuwsbrief: terebinth@planet.nl
Redactieadres: terebinth@planet.nl
Aanmelden voor Nieuwsbrief
Afmelden voor Nieuwsbrief
De redactie nodigt u uit om te reageren op deze Nieuwsbrief. |
