Nieuwsbrief Terebinth
nummer 2, mei 2007
De Nieuwsbrief is ook
te lezen op de website,
Terebinth
Nieuwsbrief 2
In dit nummer:
Presentatie Friese
Meren
Informatiepaneel Smallebrugge
Begraafplaats St.-Jan
'ontgroend'
'Begraafplaats is voor katholieken in beginsel plek voor devotie'
Bokje over:
Graftrommels, kransdozen of grafdozen.
An incomplete history of The art of funerary
violin
Deel boeken De Terebinth
naar Kenniscentrum
Inhoud Terebinth juni 2007
Agenda
Colofon
Presentatie Friese Meren
Op vrijdagmiddag 27 april was een selecte groep
belangstellenden bijeengekomen in de ontvangstruimte van het Fries
Scheepvaartmuseum in Sneek voor de presentatie van het nieuwste boekje in de
Reeks Funeraire Cultuur.
Nadat Leon Bok de
aanwezigen welkom had geheten hield Willem van Dijk, voorzitter van De
Terebinth, een korte inleiding. Aan het einde van zijn verhaal overhandigde hij
het eerste exemplaar van de Friese Meren aan Sietse ten Hoeve, de oud-directeur
van het museum. Ten Hoeve hield een interessante lezing waarin hij verhaalde
over zijn eigen ervaringen met dood, begrafenissen en funeraire cultuur in
Zuidwest-Friesland. Hij deed dit op een zeer enthousiasmerende en humoristische
wijze. Aan het einde van zijn verhaal complimenteerde hij de beide auteurs, geheel
in stijl, door zijn 'hartelijke deelneming’ te betuigen met dit prachtige boekje.
Leon Bok en Bartho Hendriksen hielden daarna aan de hand van eigen foto’s en een
enkel historisch plaatje een kort verhaal over de totstandkoming van het boek en
hun ervaringen tijdens het schrijven. Een interessante diashow waarbij de beide
auteurs elkaar naadloos afwisselden. Er waren beelden te zien van
begraafplaatsen, lijkstoepen, grafstenen, kerkjes en veel water. Dat laatste was
niet verwonderlijk omdat het water het hoofdthema van het boekje vormt. Na
afloop konden de aanwezigen een rondwandeling maken langs de funeraire objecten
in het museum en in de museumtuin. Beide auteurs werden ook nog geïnterviewd
door een journalist van Omrop Fryslân. Deze liet weten dat hij in tijden niet
zo’n leuke presentatie had meegemaakt.
Foto: © Antoine Fonville
Meer informatie over
Friese Meren
Informatiebord bij kerkhof Smallebrugge
De gemeente Wymbritseradiel heeft bij het
kerkhof van Smallebrugge een informatiepaneel geplaatst.
Klik op afbeelding voor vergroting.
Waalwijk: begraafplaats St. Jan ontgroend
De begraafplaats St- Jan in Waalwijk voor de
'ontgroening'. ©
Jeannette Goudsmit
Het funeraire erfgoed op een
begraafplaats bestaat niet alleen uit grafmonumenten, maar ook uit de
groenvoorziening. Grijs (graftekens), rood (gebouwen), groen (beplanting) en
blauw (waterpartijen) zijn de kleuren die het totaalbeeld bepalen.
Hoe het streven naar het behoud van het groen uit de hand kan lopen, blijkt
uit de commotie rond begraafplaats St. Jan in Waalwijk, die ook breed is
uitgemeten in de landelijke en regionale pers.
Bij gebrek aan een regiovertegenwoordiger in regio 21 hebben wij, Rindert
Brouwer en Jeannette Goudsmit, op verzoek eind 2006 een advies uitgebracht
over begraafplaats St. Jan in Waalwijk. Tot ongenoegen van een groot
deel van zijn parochianen had pastoor Karel van Roosmalen opdracht gegeven
tot een grondige herinrichting van de begraafplaats achter de kerk, waarbij
veel groen moest verdwijnen.
Na ter plekke kennis te hebben genomen van de situatie hebben wij in ons
rapport duidelijk gepleit voor het behoud van het groen, dat zeer
sfeerbepalend is en het katholieke karakter van de begraafplaats
accentueert. In het ontwerp is het grondplan van een kerkgebouw geïmiteerd,
waarbij het aanwezige groen van bomen en heesters de indeling (‘middenschip’, kruisvormig midden- en zijpad,
‘priesterkoor’ en ‘zijbeuk’) bepaalt. Er is wel wat deskundig snoeiwerk nodig. Ook door de
variatie in graftekens is de uniformiteit en saaiheid, die veel
begraafplaatsen in de regio kenmerkt, hier afwezig. Een kaalslag door
verwijdering van het groen of de invoering van uniforme graftekens
zou van deze begraafplaats echt een dooie boel maken.
Het heeft niet mogen baten. Op 16 maart j.l. kreeg de pastoor, naar eigen
zeggen ‘dienaar van God, aangesteld door de bisschop, de ondergeschikte van
de paus’ zijn zin. Ondanks herhaaldelijke protesten, acties, rapporten en
adviezen, het vertrek van de kerkhofploeg en het weglopen van een groep
parochianen, werd de begraafplaats ontgroend.
‘Als Onze Lieve Heer toestaat dat deze pastoor naar de hemel gaat, dan wil
ik er niet heen’, vertrouwde een boze parochiaan ons toe, toen wij de
begraafplaats bezochten.
Jeannette Goudsmit en Rindert Brouwer
'Begraafplaats is voor katholieken in
beginsel plek voor devotie'
door Jos Oude Holtkamp
RAALTE/HOLTEN/RIJSSEN -- 'De funeraire cultuur
in deze streek is over het algemeen eenvoudig en eenvormig', zegt Bert Pierik in het
deeltje over de Sallandse Heuvelrug dat hij heeft geschreven in een uitgebreide
reeks over begraven in ons land. 'Maar', voegt hij er meteen aan toe, 'wie goed
kijkt ziet toch interessante accentverschillen op het vlak van godsdienst,
vormgeving en materiaalgebruik.'
Het boekje beschrijft begraafplaatsen van Holten tot Hellendoorn en van Rijssen
tot Raalte. Het is een interessant gebied als je kijkt naar de verdeling tussen
katholiek en protestant. 'Uiteindelijk', zegt Pierik, 'ontstond het opmerkelijke
beeld dat ten westen van de Sallandse Heuvelrug een katholieke enclave in een
voor het overige protestants Salland ontstond, terwijl ten oosten daarvan een
protestants gebied aan de rand van katholiek Twente kwam te liggen.' Pierik heeft ook oog voor de cultuurhistorische betekenis en voor
details: bij vrijwel elke beschreven begraafplaats weet hij wel een paar aardige
bijzonderheden te vermelden.
Het boekje begint met een contrastbeschrijving tussen Raalte en Rijssen. Het
katholieke Raalte, met zijn prachtvolle beelden en bij uitstek roomse symbolen,
tegenover het sobere calvinisme van Rijssen, waar Belcampo bij zijn kale
schrijversnaam-met-jaartallen ligt begraven en niet als Herman Pieter Schönfeld
Wichers.
'Een begraafplaats', legt Bert Pierik uit, 'is voor katholieken in beginsel
vooral een plek voor devotie. Het graf wordt regelmatig bezocht en onderhouden.
Er wordt een gebed uitgesproken, sommige graven hebben zelfs nog een
knielbankje, er wordt een kaarsje ontstoken of er worden bloemen gebracht.'
Katholieke begraafplaatsen zijn gewijd en altijd staat er het beeld van de
gekruisigde Jezus, al dan niet op een calvarieberg. Voor protestanten
daarentegen heeft de begraafplaats geen godsdienstige betekenis.'Het zielenheil is immers een zaak van God alleen. Het is niet de
bedoeling om het graf regelmatig te bezoeken om de doden te eren.'.
Het
boekje geeft een mooi overzicht van de in de loop der tijden gebruikte
materialen.
De armoedige houten grafplanken uit de crisisjaren op de oude gemeentelijke
begraafplaats in Holten steken schril af tegen de rijkversierde Jugendstilzerken
van duur Hugelsteen uit Zweden. 'De grotere dorpen hadden een maatschappelijke
bovenlaag, die zich ook op de laatste rustplaats wilde onderscheiden.'
uit: de Stentor, 7 mei 2007.
Foto's: Bert Pierik
Meer informatie over
Sallandse Heuvelrug
| Bokje over... |
|
Graftrommels, kransdozen of
grafdozen. Leon Bok |
An incomplete
history of The art of funerary violin Mooi
uitgegeven boek over een wel heel bijzonder onderwerp, de
begrafenisviolist. Dit beroep ontstond zogenaamd in Engeland tijdens de
Reformatie ter vervanging van de katholieke begrafenisrituelen. De
auteur heeft een geheel fictieve studie gemaakt, waarin alle 'historische'
feiten zijn verzonnen. In het boek staan ook muziekvoorbeelden, o.a. van
'Hieronymous Gratchenfleiss'.
Hoewel de uitgever, Peter Mayer van Overlook Press, het waarheidsgehalte
van het boek betwijfelde, heeft hij het toch gepubliceerd vanwege het
bijzondere karakter. De New York Times meldde: 'Violin dealers and stringed instrument publications quickly refuted the existence of a musical genre called 'funerary violin. The book is the latest manifestation of a continuing silly season in the London literary world.'
Scribe
Publications, 2007. ISBN (13): 9781921215452 |
Deel boeken De
Terebinth naar kenniscentrum
De Terebinth geeft 72 boeken in langdurig bruikleen aan de
NUM-bibliotheek. Het bestuur van deze vereniging voor funeraire cultuur
meende dat deze boeken beter op hun plaats zijn in de bibliotheek van het
toekomstige kenniscentrum. Zo blijft de collectie boektitels gestaag
groeien. Momenteel bezit de bibliotheek er meer dan 800, waaronder veel
standaardwerken op dit gebied. De bibliotheek is gevestigd in het kantoor
van het museum en op afspraak te bezoeken.
Uit: Nieuwsbrief nr.
38, mei 2007,
www.uitvaartmuseum.nl
Inhoud
Terebinth, nummer 2, juni 2007
Van grafsteen naar steengroeve
Hoewel verwerking van zandsteen is verboden, komen begraafplaatsmedewerkers
vaak zandstenen gedenktekens tegen. Het personeel van Bergklooster bezocht
de groeve. Bert Pierik doet verslag van een personeelsuitje.
Actualiteiten en structurele problemen
Tijdens een Vermandecongres kwamen actualiteiten in het uitvaartwezen aan
bod. Bouke Jagt miste een discussie over het eigendomsrecht van graven.
Wanneer krijgt Martinus Nijhoff een representatief gedenkteken?
Vlamingen verkennen Den Haag en omgeving
Wat is er bijzonder aan onze funeraire cultuur? Een vergelijking met het
buitenland geeft antwoord op deze vraag. Vlaming Jacques Buermans bezocht
met de Grafzerkjes Hollandse kerken en begraafplaatsen.
Rubrieken
Boekbesprekingen, Graven op internet, Funeraire varia, Mens & Plek,
Excursies. Verenigingsnieuws en Gast aan het woord (nieuw)
Het nummer verschijnt rond 1 juni.
Vraag een kennnismakingsexemplaar
aan.
|
Agenda
Tot 22 juli Expositie Tanz mit dem Totentanz in Museum für Sepulkralkultur in Kassel. Zie voor meer informatie: www.sepulkralmuseum.de Tot 28 oktober Expositie ‘De tijd verglijdt’ in Museum Palthehof te Nieuwleusen over overlijden en begraven in Nieuwleusen en omstreken. Zie voor meer informatie: www.palthehof.nl 12 - 14 juli Driedaagse funeraire reis naar Aken-Keulen-Düsseldorf is volgeboekt. Voor meer informatie en plaatsing op reservelijst: www.atelier-terreaarde.nl 22 september Excursie Heemskerk en Beverwijk |
Colofon
Terebinth Nieuwsbrief is een uigave van
de Vereniging De Terebinth en wordt uitgeven onder verantwoordelijkheid van
Terebinth, tijdschrift voor funeraire cultuur.
Foto's:
Redactieadres: terebinth@planet.nl
Aanmelden
Nieuwsbrief
Afmelden Nieuwsbrief
Reageren op
deze Nieuwsbrief