 Nieuwsbrief Terebinth nummer 10 | juni 2008 Nieuwsbrieflezer werven nieuwsbrieflezers |
In dit nummer: Nieuwsbrief 11 |
| Het huidige Jaar van het Religieus Erfgoed gaat niet alleen over religieuze gebouwen, maar ook over de daarmee samenhangende elementen als tuin, park of begraafplaats, pastorie, kapel of school. In deze serie ligt de nadruk op het funeraire aspect van het religieuze erfgoed. | Dit is deel
vier uit een serie over Het belang van samenhang', een serie over religieus erfgoed in het kader van het >Jaar van het Religieus Erfgoed. Deel een verscheen in Nieuwsbrief 7. |
|
Het belang van Samenhang, deel 4 Begraafplaatskapel Breda (Bavel) |
 Het huidige jaar van het religieus erfgoed gaat niet
alleen over religieuze gebouwen, maar ook over de
daarmee samenhangende elementen als tuin, park of
begraafplaats, pastorie, kapel of school. In deze serie
ligt de nadruk op het funeraire aspect van het
religieuze erfgoed.
Bavel verloor zijn zelfstandige status in 1997, toen
Breda het dorp annexeerde. Maar de parochiekerk van
Maria Hemelvaart aan de Kerkstraat domineert nog steeds
het oude centrum van het voormalige dorp. De neogotische
kerk is in 1888 gebouwd naar een plan van architect J.J.
van Langelaar. De oorspronkelijke middeleeuwse kerk, die
iets verderop lag, is toen afgebroken. De begraafplaats
bleef op de oude plaats gehandhaafd. Om de plek te
markeren waar de toren van de oude parochiekerk stond,
is een neogotische begraafplaatskapel annex lijkenhuisje
gebouwd, vermoedelijk eveneens naar ontwerp van J.J. van
Langelaar. De lage muren die de dodenakker gedeeltelijk
omringen, zijn opgetrokken uit bakstenen van de
afgebroken kerk. |
| Bokje over... |
Jong
geleerd... Als
vereniging voor Funeraire Cultuur heb je eigenlijk zelden succes. Want meer
aandacht voor funeraire cultuur is eigenlijk ook aandacht voor droefenis, rouw
en persoonlijk verlies. De aandacht voor de dood, uitvaart en de cultuur
daaromheen neemt toe. Er verschijnen meer bladen, boeken en websites met
aandacht voor funeraire cultuur. Dat is allemaal gebeurd in de afgelopen 25
jaar, ondanks of juist dankzij inzet van De Terebinth. Maar succes is relatief
en dat is ook te merken aan onze vereniging. Want waar blijft de jeugd in onze
vereniging? Toen ik toetrad tot het bestuur was ik 31 jaar, een jonkie. Het
bestuur was een gemêleerd gezelschap van jong en oud, werkend en gepensioneerd.
Maar ook onze vereniging heeft last van vergrijzing. Veel jongeren treden er
niet toe in onze gelederen, afgezien van een enkele enthousiasteling. Ook de
gemiddelde leeftijd van de leden loopt gestaag op.Kijkend naar het huidige interim-bestuur wordt meteen duidelijk dat er meer werk ligt dan ze verwacht zullen hebben. Niet alleen moeten ze op zoek naar een volwaardig bestuur, maar ook een bestuur dat jong en oud vertegenwoordigt. Een bestuur van oudere, wijze mensen met veel ervaring in werk en leven, lijkt prachtig. Ze hebben over het algemeen veel tijd en kunnen zich zelfs veroorloven overdag te vergaderen. Maar nog werkenden zullen zich die tijd niet kunnen permitteren en jongeren voelen zich meestal niet direct aangetrokken tot deze bestuurssamenstelling. Een oproep dus aan de jongeren in onze vereniging, maar ook daarbuiten, om mee te doen aan het draaiend houden van onze vereniging. Aan de ouderen de oproep om te kijken waarmee jongeren aandacht krijgen voor onze vereniging. Tenslotte heeft de jeugd de toekomst! Foto en tekst: Leon Bok Reageren op dit artikel. |
|
‘In
die Kerkhoflaan... Stenen tot leven gebracht
In november vorig jaar bestond de
oude algemene begraafplaats te Gouda 175 jaar. Dat was
voor de Stichting Oude Begraafplaats Gouda (SOBG)
aanleiding om dit voorjaar een publicatie uit te brengen. Een van de hoofdstukken
beschrijft het prille begin van de werkgroep tot behoud
van de oude begraafplaats en de ontwikkeling tot de
huidige stichting. Verder onder meer aandacht voor flora
en fauna, voor de restauratie van het lijkenhuisje en
voor een pilot project van de gemeente Gouda om de oude
begraafplaats bij de wijk te betrekken. Maar de meeste
pagina’s belichten de levens van een vijftigtal mensen
die hier begraven zijn. Onder hen J.C. Sibbes de
wafelbakker, M.A.G. Vorstman de predikant en G. Polet de
steenhouwer. En natuurlijk is er het verhaal over de
opzienbarende ontdekking van het graf van Malva Marina
Reyes, de dochter van de Chileense dichter Pablo Neruda
en de Nederlandse Maria A. Hagenaar. In de meeste gevallen wisten de
onderzoekers veel informatie boven water te halen, in enkele gevallen bleef het
bij een foto met enkele summiere gegevens. De kans is groot dat de verhalen op
termijn worden aangevuld, mede dankzij de familiegegevens die de stichting
regelmatig ontvangt.
Lees verder
►
|
Thema fotowedstrijd: Religieus Funerair Erfgoed |
|
|
Bisschoppelijke kapel op het oude kerkhof van Roermond. Foto: © Bert Pierik. |
Het
jaar 2008 is op initiatief van de Een
virtueel depot voor
objecten van belang voor de funeraire cultuur in Nederland
Wille Landschaps & Begraafplaatsarchitectuur en Bureau Funeraire Adviezen
presenteren
in samenwerking met Stichting Dodenakkers.nl een nieuw initiatief voor het
behoud van de funeraire cultuur in Nederland.
Cultuurhistorie-minnend Nederland mag zich de laatste jaren verheugen over een
groeiende
belangstelling. In die belangstelling mag de funeraire cultuur vaak delen.
Met het oog op
behoud en instandhouding van die funeraire cultuur wordt steeds vaker
gerestaureerd op
begraafplaatsen, zowel gebouwen als grafmonumenten. Bij dergelijke restauraties
worden
soms nieuwe toevoegingen opgenomen die nodig zijn om het beeld van een
gerestaureerd
grafveld of een grafmonument te completeren. Nieuwe kettingen, banden,
nummerpaaltjes
zijn zomaar enkele voorbeelden. Wat vaak na zo’n restauratie geconstateerd wordt
is dat de
restauratie geslaagd is, maar het gehele beeld akelig kaal en leeg is.
Op begraafplaatsen is tegelijk ook steeds meer behoefte aan begraafruimte
waardoor
historische grafvelden onder druk komen te staan. Vaak wordt dan overgegaan tot
ruiming.
Wat er voor terug komt, heeft vaak een andere indeling van de ruimte en op
termijn vaak ook
een compleet andere grafsteencultuur.
Lees verder
►
Foto:
© Leon Bok
Begraafplaatsen tobben over belangwekkende graven
Hoe eeuwig is eeuwige rust?*
Liesberth Vermeulen
Anja Joos werd op 17 oktober 2003 begraven op Sint
Barbara. De 43-jarige zwerfster was een kleine week eerder op het Gerard
Douplein door jongeren doodgeschopt. Het nieuws riep veel beroering op en haar
naam kreeg symboolwaarde. Juist daarom besloot de beheerder van de begraafplaats
onlangs haar graf niet te ruimen. Beter gezegd: haar gebeente verhuisde van een
algemeen (gedeeld) graf naar een eigen graf.
Begraafplaatsen zijn niet langer plekken waar
stervelingen alleen noodgedwongen komen. Steeds meer wordt hun
cultuurhistorische en landschappelijke waarde ontdekt. Toch dreigen
belangwekkende graven soms te verdwijnen, door onverschilligheid,
onoplettendheid of onwetendheid. Ons Amsterdam vroeg enkele
begraafplaatsbeheerders hoe zij het Amsterdamse funeraire erfgoed bewaken.
Missers
Enigszins schoorvoetend komen de beheerders desgevraagd met verhalen over
missers – onder het bewind van hun voorgangers, natuurlijk. Het is nog maar een
jaar of tien geleden, dat men op Zorgvlied het familiegraf ruimde van
schrijfster Elisabeth Zernike (1891–1982) en haar broer Frits Zernike
(1888–1966), in 1953 winnaar van de Nobelprijs voor natuurkunde. Een zoon van
Frits, die in Amerika woont, had de rechten teruggeven. Elisabeth Zernike komt
nog wel voor op de lijst van ‘bekende literaire Nederlanders’ van Zorgvlied,
maar haar graf is ‘geschud’, net als dat van haar geleerde broer. Dat wil zeggen
dat het grafmonument is weggehaald en dat boven de diep onder de grond liggende
beenderen weer nieuwe grafkisten zijn geplaatst. Beheerder Arpad Nesvadba: “Toen
waren de beheerders minder goed doordrongen van de culturele betekenis van
graven, had toevallig niemand hier van de Zernikes gehoord en werd er nog niet
‘gegoogeld’ op mogelijke bekendheid.”
Lees verder
►
* Uit: Ons Amsterdam ►, mei 2008
Foto: 'Wil de rechthebbende...'. © Leon Bok
Speciale aanbieding
| ||||
|
Hedendaagse beeldende kunst in dialoog met religieus erfgoed
Eind mei is in en
rond Breda en Tilburg een fietsroute geopend onder de
naam De Bestemming. Op tien halteplaatsen zijn tot 15
oktober kunstwerken te bezichtigen. Deze zijn door
beeldend kunstenaars, landschapsarchitecten en
vormgevers vervaardigd in opdracht van de nationale
Stichting Museumontwikkeling. De route valt in twee
lussen van elk circa 32 kilometer uiteen. Twee
kunstenaars hebben zich door het religieus funeraire
erfgoed laten inspireren. In de Grote Kerk van Breda
heeft Jacquelien Beenen de installatie Uitgesproken
opgesteld: twee manshoge witte sculpturen onder een lint
van teksten. De sculpturen zweven in het interieur,
boven de zerkenvloer. Beenen is gefascineerd door de
vele vrouwennamen op en langs de kerkvloer. Aan de hand
van de op het grafisch lint afgedrukte, moderne
vrouwengeschiedenissen legt ze contact met die andere
wereld aan gene zijde van de middeleeuwse vrouwengraven.
Arcade Rotterdam opgeknapt
Op 31 mei jl. is de gerestaureerde 19de-eeuwse arcade op de rooms-katholieke begraafplaats St. Laurentius te Rotterdam feestelijk in gebruik genomen. De arcade uit 1869 maakte deel uit van een totaalontwerp voor de begraafplaats. Het oorspronkelijke plan van architect H.J. van den Brink omvatte een ommuring met arcade, een toegangspoort en een forse centraal gesitueerde kapel. Uiteindelijk is maar één deel van de arcade gerealiseerd. Van dit geheel was aan het eind van de 20ste eeuw alleen een zwaar verwaarloosde arcade over. Nu is deze weer in oude luister hersteld. Een deel van de bovengrondse grafkelders is vrij om opnieuw te worden uitgegeven.
Mini-enquête
|
Met de expositie In Wageningen begraven sluit museum De Casteelse Poort direct aan bij de toenemende belangstelling in ons land voor rituelen rond de dood. Naast de traditionele kerkelijke plechtigheden ontstaan tegenwoordig sterk persoonlijk getinte ceremonies om afscheid te nemen van overleden dierbaren. De uitvaarten van enkele bekende Nederlanders op tv haalden hoge kijkcijfers. Op internet treffen steeds meer rouwenden elkaar op digitale kerkhoven.
De
Terebinth, vereniging voor Funeraire Cultuur, streeft naar behoud van en
aandacht voor waardevolle begraafplaatsen en grafmonumenten. De
vereniging organiseert excursies en geeft ook een tijdschrift en een
digitale nieuwsbrief uit. 
|
Colofon |