Bavel verloor zijn zelfstandige status in 1997, toen
Breda het dorp annexeerde. Maar de parochiekerk van
Maria Hemelvaart aan de Kerkstraat domineert nog steeds
het oude centrum van het voormalige dorp. De neogotische
kerk is in 1888 gebouwd naar een plan van architect J.J.
van Langelaar. De oorspronkelijke middeleeuwse kerk, die
iets verderop lag, is toen afgebroken. De begraafplaats
bleef op de oude plaats gehandhaafd. Om de plek te
markeren waar de toren van de oude parochiekerk stond,
is een neogotische begraafplaatskapel annex lijkenhuisje
gebouwd, vermoedelijk eveneens naar ontwerp van J.J. van
Langelaar. De lage muren die de dodenakker gedeeltelijk
omringen, zijn opgetrokken uit bakstenen van de
afgebroken kerk.
Kapel
De
kapel heeft een rechthoekige plattegrond. De muren zijn
opgetrokken in schoon metselwerk, het zadeldak is gedekt
met leien. Aan de voorkant heeft de kapel een met een
pinakel bekroonde topgevel, waarin een muuropening met
spitsboog. Deze gevel is er gezien de afwijkende steen,
kleur en uitvoering later voorgezet, vermoedelijk in het
interbellum. Inwendig is nis voorzien van een
schildering van Christus aan het kruis, geflankeerd door
Maria en Maria Magdalena, daarboven de tekst ‘Ego Sum
Resurrectio et Vita’ en in de spitsboog een tafereel
rond het sterven van Christus. De schildering is door
Jan de Koning gerestaureerd en voorzien van de datum 24
juni 1990. In de beide zijgevels een kleine
hooggeplaatste muuropening met keperboog, in de
achtergevel een eenvoudige rechte deur. Tegen de
achtergevel en zijgevels zijn enkele grote 17de-eeuwse
zerken geplaatst. Het gebouw, dat op de
rijksmonumentenlijst staat, verkeert in gezelschap van
een hoeveelheid 19de-eeuwse objecten.
Zoals
de afscheiding tussen begraafplaats en straat in de vorm
van een lage muur met daarop een hekwerk. Aan deze kant
bevindt zich de oorspronkelijke ingang, van waaruit een
middenpad naar de kapel loopt. In de beide grafvakken
ter weerszijden van dit pad bevinden zich heel wat
graftekens uit de tweede helft van de 19de
eeuw. Links van de kapel staat een prachtige oude
treurbeuk.
Bijzonder cultuurlandschap
De afstand tussen de H. Hemelvaartkerk en de
begraafplaats is zodanig dat kapel en kerk visueel zijn
verbonden. De situering van de kapel verwijst naar de
afgebroken middeleeuwse parochiekerk, de zerken tegen de
gevels zijn funeraire getuigen van de 17de eeuw. Het
oudste deel van de begraafplaats met grafmonumenten,
kapel en treurbeuk vertegenwoordigt de 19de eeuw. Dit
alles bij elkaar vormt een bijzonder cultuurlandschap
van provinciaal belang.
Rita Hulsman