Nieuwsbrief Terebinth
nummer 1, april 2007

In dit nummer:
Friese Meren
Presentatie Sallandse Heuvelrug
Bestuursberichten
Column

Excursie Utrecht
Archeologie Museum Stein
Schoonselhof

Agenda

De Nieuwsbrief is ook te lezen op de website, Terebinth Nieuwsbrief 1

Nieuw deeltje verschenen in de Reeks Funeraire Cultuur


Friese Meren

Het water in Zuidwest-Friesland heeft eeuwenlang de geschiedenis van dit deel van Friesland bepaald. Vele kerkhoven zijn in de golven verdwenen. De auteurs van dit deeltje nemen de lezers mee op hun zoektocht naar de rol van het water in de funeraire cultuur van Zuidwest-Friesland.

Water speelt van oudsher een belangrijke rol in het zuidwesten van Friesland. In het verleden was het water van essentieel belang voor het vervoer van goederen en mensen. Ook vormde het een belangrijke bron van inkomsten voor de binnenvissers. Vooral de palingvisserij bracht plaatsen als Gaastmeer, Heeg en Workum tot grote welvaart. Het water vormde tot ver in de 20ste eeuw echter ook een bedreiging. Door de lage ligging van grote delen van Friesland was de afwatering zeer gebrekkig. Jaarlijks kwam het Lage Midden in de wintermaanden onder water te staan. Dorpen en boerderijen lagen vaak maandenlang als eilanden in onmetelijke watervlakten. Alleen per boot of over hooggelegen wegen konden de bewoners de buitenwereld bereiken. Pas in 1920 verbeterde de afwatering door de bouw van stoom- en (later) elektrische gemalen. Het water werd niet langer via natuurlijke afwatering op de Waddenzee en het IJsselmeer (Zuiderzee) geloosd, maar kunstmatig uit de boezem gepompt. Daarmee bleef Friesland verzekerd van droge voeten. Het water vormt het thema van dit boekje. Water is direct en indirect ook van invloed geweest op de funeraire cultuur van het gebied. De kortste weg naar een begraafplaats liep vaak over het water.

 

Presentatie
Op 27 april a.s. wordt het boek gepresenteerd in het Fries Scheepvaartmuseum te Sneek. U bent welkom in het museum vanaf 14.30 uur. Het boekje zal door de voorzitter van De Terebinth, Willem van Dijk, aangeboden worden aan Sietse ten Hoeve, die onder meer op het vlak van de funeraire cultuur en/of historie in Friesland een belangrijke rol speelt, onder andere door vele publicaties.
De auteurs, Leon Bok en Bartho Hendriksen zullen tevens een korte inleiding geven en stilstaan bij het belang van de funeraire cultuur in Friesland. Na het gebruik van een kopje koffie kunt u onder begeleiding van de auteurs uitleg krijgen over de funeraire objecten die opgesteld zijn in het museum. Of u kijkt zelf op uw gemak rond in de bijzondere collectie.

Leon Bok en Bartho Hendriksen
Friese Meren.
€ 9,98; leden € 7,96
Meer informatie

Bestellen

 

Presentatie Sallandse Heuvelrug

In december 2006 verscheen Sallandse Heuvelrug als 23ste deeltje in de reeks Funeraire Cultuur en de reeks Funeraire Cultuur Zuid-Holland. Deze reeksen worden gemaakt om in de samenleving aandacht te vragen voor de doelstellingen van De Terebinth, vereniging voor Funeraire Cultuur. Het boekje is geschreven door redactielid Bert Pierik. Tevens maakte hij de foto’s voor de publicatie.

De auteur heeft als beheerder van begraafplaats Bergklooster te Zwolle veel belangstelling voor het materiaal, waarvan gedenktekens zijn gemaakt. Dit onderwerp vormt dan ook een rode draad door het boekje. Het andere thema is het onderscheid tussen begraafplaatsen in de katholieke enclave ten westen van de Sallandse Heuvelrug en de protestantse gemeenschap ten oosten daarvan.
Het boekje is op 16 maart op de gemeente begraafplaats aan de Ninaberlaan te Hellendoorn aangeboden aan beheerder Mandri Ligtenberg. In de kleine aula hadden zich ongeveer 25 betrokkenen verzameld. Na een welkomstwoord door José Hageman, secretaris van de vereniging, hield Bert Pierik een boeiende lezing, waarbij hij tal van foto’s projecteerde. Na een korte wandeling over de begraafplaats konden de aanwezigen onder het genot van een hapje en een drankje napraten.
De aanwezigheid van de betrokken wethouder en een interview met de Stentor laten zien, dat Sallandse Heuvelrug zich inderdaad in de belangstelling van de plaatselijke gemeenschap mag verheugen.

Wim Cappers

Bert Pierik
Sallandse Heuvelrug
€ 9,98; leden € 7,96
Meer informatie

Bestellen

 Bokje over...
Treurnissen

Als frequent bezoeker van begraafplaatsen zijn er altijd wel zaken die me opvallen. Op elke begraafplaats let ik op een aantal zaken. Uiteraard zijn dat de waardevolle grafmonumenten, maar ik let ook op de gebouwde elementen zoals poorten, lijkenhuisjes, aula’s en uiteraard urnenmuren. Daarvan zijn soms mooie voorbeelden te zien, maar het valt me op dat ze overwegend uitblinken in lelijkheid en dan ook vaak weinig gebruikt worden. Ook voor mijn werk bij de Rijksdienst voor Archeologie, Cultuurlandschap en Monumenten word ik regelmatig gevraagd nieuw te bouwen muren te beoordelen. Als eerste hoop ik dan op een innovatieve, een bruikbare en een mooie toevoeging op de begraafplaats die recht doet aan de nabestaande die zijn dierbare bezoekt. Vaak echter wordt tot mijn teleurstelling een betonnen of bakstenen wand voorgesteld die als een soort mini-Berlijnse muur de begraafplaats ontsiert. Bij sommige ontwerpen is hooguit de lokale aannemer of de medewerker van de gemeente die iets met bouwen doet, geraadpleegd. Wat bakstenen, een betonplaatje, nisjes op de juiste maat en men denkt het voor elkaar te hebben. Dergelijke bouwsels doen niet alleen afbreuk aan het karakter van veel begraafplaatsen, maar worden vaak ook door slecht onderhoud echte ‘treurnissen’. Zelfs aan de eenvoudigste lijkenhuisjes uit de 19de eeuw werd nog meer aandacht besteed. Er zijn echter ook toepassingen waar wel over is nagedacht en die niet de vorm van een muur hebben. Slim gebruik van bestaande voorzieningen of terreinomstandigheden kan een fraaie en waardevolle toevoeging vormen voor de begraafplaats. Soms kan het zo simpel dat je je al kijkend verbaast dat iets dergelijks niet vaker toegepast is.

Leon Bok


Urnennis in Bunnik (foto: Leon Bok).

 

Bestuursberichten

Nieuw Dagelijks Bestuur
Na het overlijden van de penningmeester in juli 2006 en het op eigen verzoek aftreden van de voorzitter Frank Keene, heeft de Algemene Vergadering van vereniging De Terebinth sinds 31 maart weer een compleet Dagelijks Bestuur. Als voorzitter is voor vier jaar gekozen Willem van Dijk, geen onbekende in funerair land. Willem is jaren Hoofd Begraafplaatsen te Utrecht geweest.
Als penningmeester is
voor vier jaar gekozen Peter Faase, eveneens geen onbekende voor de vereniging en het funeraire land. Peter is sinds geruime tijd hulp regiocoördinator in Zeeland en beheert de website: www.bekendedodenederlanders.nl. Als secretaris is voor vier jaar herbenoemd José Hageman. De maximale termijn voor de zittingsduur van bestuursleden is acht jaar.

Algemeen Bestuur
Naast het Dagelijks Bestuur is er één algemeen bestuurslid Yt Stoker. Yt heeft namens de vereniging zitting in de Raad van Advies van het NUM (Nederlands Uitvaart Museum). Het museum  zal dit jaar geopend worden. Yt is ook lid van de BECO-RECO (Begeleidingscommissie Regiocoördinatoren) samen met Wim Vlaanderen en Hans van Selm. De BECO-RECO is belast met het begeleiden van de regiocoördinatoren en hulp regiocoördinatoren. Tevens is Yt belast met het onderhouden van contacten met de website beheerder van de vereniging, Antoine Fonville. De voorzitter en secretaris hebben inmiddels met enkele personen gesproken, die zouden willen toetreden tot het bestuur. Het bestuur mag maximaal uit zeven leden bestaan.

Overdacht boeken aan het NUM
De vereniging De Terebinth heeft van alle boekjes, die zijn uitgegeven in het kader van de
Reeks Funeraire Cultuur, een exemplaar aan het NUM geschonken. Daarnaast heeft de vereniging 72 boeken uit haar collectie in bruikleen afgestaan aan het NUM.

Artikel Frans Renssen
Voor het voorjaarsnummer 2007 van het kwartaalblad Genealogie heeft Frans Renssen, één van de oprichters van De Terebinth een behartigenswaardig artikel geschreven over het belang van grafstenen voor het genealogisch onderzoek. Grafstenen vormen immers een stenen archief. Het artikel is te lezen op de website.

Groen in Den Haag
Onder de titel Groen in Den Haag heeft de gemeente Den Haag
in maart 2007 een speciale uitgave uitgebracht. Deze uitgave is een representatiegeschenk van de gemeente en vooral van wethouder Rabin S. Baldeswingh, wethouder Leefbaarheid. De Terebinth wordt genoemd op blz. 64 met het boekje Regio Den Haag, een uitgave uit de Reeks Funeraire Cultuur geschreven door Rita Hulsman.

Restauratiebeurs
De Terebinth is aanwezig met een stand op de restauratiebeurs in Den Bosch op 19, 20 en 21 april 2007. Het thema is dit jaar Groen. Coördinator van de stand is Willem van Dijk (wimenleny@hetnet.nl), telefonisch bereikbaar onder 0343-59 13 98.

Excursies
Op zaterdag 7 juli organiseert De Terebinth een excursie in Rhenen en omgeving en op zaterdag 22 september in Heemskerk en Beverwijk. Voor nadere informatie en opgave kunt u zich wenden tot Anne Marie van der Wal (harm.wal@planet.nl) of telefonisch 038-45 44 228.
Onze Vlaamse zustervereniging Grafzerkje organiseert ook een excursie in Den Haag e.o. van vrijdag 20 april t/m zondag 21 april. Vrijdag richt het bezoek zich op Delft en Rijswijk; zaterdag en zondag op Den Haag.
Voor opgave en meer informatie: Piet Vernimmen of Jacques Buerman, vernimme@bart.nl
of jacques.buermans@scarlet.be

Lezing
In het najaar (oktober of november) wil de vereniging centraal in het land een lezing organiseren op een zaterdag.

José Hageman, secretaris van Vereniging De Terebinth

Schoonselhof
In Graven in Vlaanderen in Terebinth (XX, nr 1, maart 2006) staat over de begraafplaats Schoonselhof in Antwerpen te lezen dat ‘er jaarlijks 800 tot 1200 grafmonumenten worden verwijderd. De stedelijke overheid toont geen enkele belangstelling voor het behoud van funerair erfgoed’. Sinds eind 2006 waait er een gunstige wind over de begraafplaats Schoonselhof, meldt Jacques Buermans, voorzitter vzw Grafzerkje. De stad Antwerpen begint meer en meer interesse te betonen in dit funeraire pareltje. Het stadsbestuur heeft sinds 1 februari 2007 voor het eerst in jaren een afdelingshoofd aangesteld die zich specifiek met begraafplaatsen gaat bezig houden. Het nieuwe hoofd heeft inmiddels contact gehad met Grafzerkje. Het bestuur van Grafzerkje denkt dat Antwerpen een inhaalbeweging aan het maken is en verwacht de komende jaren meer positief nieuws van het Antwerpse funeraire front.
Meer informatie:
Grafzerkje, Schoonselhof en Antwerpse begraafplaatsen

Archeologie Museum Stein
Bijna onvindbaar - slechts een enkel bordje verwijst naar het museum - ligt het kleine museum in een nieuwbouwwijk aan de rand van Stein. Het museum is gebouwd over een gemeenschappelijk graf uit het Neolithicum dat in 1963 werd blootgelegd bij graafwerkzaamheden. Na wetenschappelijk onderzoek werd het graf veilig gesteld door de bouw van het kleine museum. De grafkelder bevatte de crematieresten van ongeveer 35 volwassenen en kinderen. Verder werden een aantal beenderen en vuurstenen pijlen aangetroffen. Het graf dateert van ca. 3000 v. Chr. Langs de wanden van het kleine museum is nog een aantal vitrines opgesteld met vondsten uit het Neolithicum, Bronstijd, Romeinse tijd en Merovingische tijd.

Archeologie Museum Stein
Hoppenkampstraat 14a, Stein.
Tel. 046-4338919.
Open: wo en vr 10.00-16.00 uur, zo 14.00-17.00 uur.
www.rucosoft.demon.nl

Excursie Utrecht
Afgelopen zaterdag 14 april hield Vereniging De Terebinth een excursie op de begraafplaatsen Tolsteeg en Soestbergen in Utrecht. Mede dankzij het fraaie lenteweer en de inzet van de beide gidsen was het een geslaagde dag. Hieronder een kleine foto-impressie; het verslag van de excursie verschijnt in het juninummer van Terebinth.


Marinus Terhorst geeft een korte uitleg over de begraafplaats Tolsteeg.

Een echte Escher tegen de wand van de aula

Een graf op Tolsteeg.

Uitleg door Willem van Dijk bij een grafmonument.
Meer foto's op website  

 Agenda

 Tot 22 juli
Expositie Tanz mit dem Totentanz in Museum für Sepulkralkultur in Kassel. Zie voor meer informatie: www.sepulkralmuseum.de 

 Tot 28 oktober
Expositie ‘De tijd verglijdt’ in Museum Palthehof te Nieuwleusen over overlijden en begraven in Nieuwleusen en omstreken. Zie voor meer informatie: www.palthehof.nl

 10 juni
Concerto in Memoriam in gedenkpark van Begraafplaats & Crematorium Westerveld te Driehuis

 17 juni
O
pen Dag gemeentelijke begraafplaats Fangmanweg te Oosterbeek (aanvang 12.00 uur) met omstreeks 14.00 uur onthulling gerestaureerde grafteken voor mr. Jacob van Lennep. Voor meer informatie: 026-3337876

 12 - 14 juli
Driedaagse funeraire reis naar Aken-Keulen-Düsseldorf is volgeboekt. Voor meer informatie en plaatsing op reservelijst: www.atelier-terreaarde.nl

 22 september
Excursie Heemskerk en Beverwijk


Colofon
Terebinth Nieuwsbrief is een uigave van De Terebinth, vereniging voor Funeraire Cultuur en wordt uitgeven onder verantwoordelijkheid van Terebinth, tijdschrift voor funeraire cultuur.

Foto's: Leon Bok, Wim Cappers en Bartho Hendriksen
Redactieadres: terebinth@planet.nl

Aanmelden Nieuwsbrief
Afmelden Nieuwsbrief


Reageren op deze Nieuwsbrief