Ietsisme, verandert het
de uitvaart?
Nu al zijn er meer mensen die in ‘Iets’ zeggen te
geloven dan in God. Wat betekent dat voor de wijze
waarop mensen begraven willen worden? Herman Vuijsje
(1946) is socioloog en schrijft over de Nederlandse
cultuur en maatschappij. Recent verscheen Tot hier heeft
de Heer ons geholpen, over godsbeelden en goed gedrag.
Eerder schreef hij Pelgrim zonder god. We zitten vier
hoog aan een smalle gracht in Amsterdam met uitzicht
over daken.
Ietsisme, moeten we dat serieus nemen?
Beslist! Eenderde tot tweederde van de bevolking,
afhankelijk van de enquête, zegt niet meer in de
traditionele christelijke God te geloven, maar nog wel
in ‘iets’. Dat is een revolutionaire omslag in minder
dan een halve eeuw. Het kerkelijke christendom wordt
niet opgevolgd door het atheïsme – slechts veertien
procent van de Nederlanders noemt zich atheïst - maar
door het ietsisme. Het ietsisme is dus niet zomaar iets.
Het is een spirituele oriëntatie zonder duidelijke
levensopdracht en het zal nooit een godsdienst of een
kerk worden. Er zijn geen richtlijnen en het
bovennatuurlijke kunnen ze niet omschrijven. De ietsist
is hyperindividueel.
In je interessante boek was je nogal kritisch. Klopt
dat?
Ik vind het allemaal nogal dun. Zo van ‘er is méér’
tussen hemel en aarde, maar hoe dat meerdere eruitziet,
moet ieder zelf maar uitmaken. Het is een soort
pantheïstisch natuurgeloof. Voor ietsisten is niet de
‘ziel’ maar het ‘zelf’ de kern van de zaak. Tradities of
instituten bepalen niet meer hoe het gaat en ondertussen
is het ietsisme hard op weg de populairste geestelijke
stroming van Nederland te worden!
Verklaart de populariteit van het ietsisme nieuwe
uitvaartrituelen?
Je denkt aan de Hells Angels die 25 jaar geleden al hun
stiletto’s in de grafkuil wierpen? Het selfmade ritueel
heeft weinig met het ietsisme te maken. Kort voordat een
van mijn beste vrienden overleed, verzocht hij mij om
samen met zijn vrouw en een ander vriend zijn computer
door te kijken, op te slaan wat bewaard moest blijven en
daarna de harde schijf te wissen. Ik zag daar erg tegen
op omdat tegenwoordig weinig of niets '’persoonlijker’'
en meer privé is dan iemands harde schijf. En
vernietigen dus, maar hoe? De andere vriend, een
computerdeskundige, zei dat die schijven slecht tegen
water kunnen. Mijn overleden vriend hield erg van
Waterland en een paar dagen later ben ik samen met zijn
vrouw op een vroege, grijze ochtend op de pont gestapt.
Midden op het IJ hebben we de schijf in de vaargeul
gekieperd, uitgeleide gedaan door een kushand van de
weduwe en een spontaan gemompeld 'saevis tranquillus in
undis’* van mijn kant. Ik had het gevoel dat ik met dit
ritueel intenser afscheid had genomen dan met het prefab
gebeuren van de crematie.
Een mooi voorbeeld van een zogenoemd wild ritueel.
Ik weet dat sommige mensen spreken over wilde rituelen.
Ik moet dan altijd denken aan wildplassen, waar ik tegen
ben. Spreek liever van een spontaan ritueel. Ik denk dat
ietsisten die in de ogen van de dood kijken, hun bril
van hyper-individualisme vervangen door de bril van
verlangen naar gemeenschap, naar een collectief
hiernamaals. Individueel ingevulde rituelen tijdens de
uitvaart, prima. Liever geen belevenisuitvaarten of New
Age-achtige toestanden.
Jannes H. Mulder
* Rustig te midden van de woelige baren (lijfspreuk en
symbool van Willem van Oranje)
Bij foto:
Herman Vuijsje beschermt zich tegen weer en wind
Uit: Terebinth, december 2007 |
